Utdatert nettleser Det ser ut som du bruker en gammel nettleser. Faktafyk.no krever IE 8 og nyere versjoner av Internet Explorer. Last ned nyere nettleser her

Høgspenning livsfare

Lea går på vidaregåande skule, bur på hybel og har få venner. Heime ligg mor sjuk.

Helene Guåker Samlaget 2020

HEIME-BORTE-HEIME

 

Eg ser på klokka. Det er tjue minutt til toget går. Eg ser meg rundt og sjekkar om eg har gløymt noko, sjekkar at eg har mobilen, ser i ryggsekken at der ligg boka eg hadde tenkt å ta med, ladar, vassflaske, ein liten sjokolade. Den hadde eg nesten gløymt. Et han fort, ståande, drikk litt vatn, går ut døra og går til høgre ut på vegen. Det er småkjølig ute, men himmelen er blå.

Trea attmed toglinja har att berre nokre få raudbrune blad no. Dei ser kalde ut, men eg trur dei har det ok. Det er meininga at dei skal sleppe blada, slik at nye skot får komme til.

Eg bur her. Dette er heimen min. Det er ei lita bygd, men den er ok, den er større enn den eg kjem frå. Her har dei bibliotek og tre matbutikkar, ei pizzabule som serverer pizza med altfor tynn botn, ein storkiosk med verdas beste veggisburgar, og ein brun pub for alkisar. Det er ein heilt ok stad å bu på hybel og gå på skule. Eg stoppar ein augeblink og ser meg rundt før eg går opp trappa til plattforma. Det
er ikkje så mange som skal reise med toget herifrå, det er sjeldan det, men toget er vel fullt av pendlarar som skal heim til familien i helga.

Eg stiller meg rett ved det blå skiltet der det står Eidsberg. Bak meg høyrer eg varselsignalet frå bommen. Toget fløytar ved overgangen, det er berre nokre hjarteslag unna.

Eg snur meg og ser mot toget. Der er den trongen att. Tek eit steg fram. Dunk, dunk. Tek eit til. Dunk, dunk, dunk. Eg stoppar. Dunk. Eg vil hoppa framfor toget, men eg vil ikkje hoppa. Tek eit steg tilbake, vekk frå perrongkanten.

Eg vil jo ikkje døy.

Når eg går over ei bru, har eg lyst til å hoppe uti elva. Ikkje fordi eg vil døy. Eg vil berre hoppe. Og dei få gongene eg har vore på teater eller opera, så har eg hatt lyst til å reise meg og rope noko stygt. Men eg gjer det jo aldri.

Toget stoppar, ein barnefamilie skal av. Vogn og to digre koffertar og greier. Det tek lang tid, og det blir ein viss trengsel bak meg, eit eldre ektepar og to andre på min alder, som eg ikkje kjenner. Eg ser framover, dei andre dørene har alt lukka seg. Vurderer å sprenge meg ut av trengselen og gå til ei av dei fremre vognene, men eg tør ikkje, er redd for ikkje å komme med på toget. Endeleg er eg om bord, toget
er fullt, og det er berre så vidt det gamle ekteparet får ein stad å sitte. Eg står i midtgangen da konduktøren kjem, eg syner fram studentbeviset og billetten på mobilen. Han er ikkje så gammal, kanskje berre nokon og tjue, har tjukke ringar i begge øyreflippane, tatoveringar som stikk utanfor jakkeerma, og han ser ut som han speler i band. Det er sånn rockegutane her omkring ser ut. Dei går på metalpuben i Kvitfjord og drikk og speler biljard og røyker i bakgarden, og av og til når det er konsert, står dei framme ved scena og syng og viser rock on-teiknet. Eg veit det berre fordi eg sneik meg inn på ein konsert i Kvitfjord rett etter at eg flytta, men eg vart kasta ut av dørvakta lenge før konserten var over. Eg gjekk til nærmaste busstopp og kom meg tilbake til hybelen. Kunne hatt ein verre dag.

 

Eg set på Ghost og håper at konduktøren skal høyre det når han kjem tilbake, hovudtelefonane mine lek lyd som ein sil. Eg står og ser ut vindauget mens eg syng inni meg, har akkurat lært meg heile teksten på «Kiss the go-goat».

Innsjøen som ligg rundt øya eg voks opp på, er der framme i horisonten. Mellom der og her er det nypløgde jorde og små, raude hus. Det er berre eit stopp mellom her og heime. Sånn ser ruta mi ut: Eidsberg, Kvitfjord, Heime. Eg vil helst vere med pappa ute på garden, men eg kan ikkje la mamma vere aleine, det kjennest som eit svik å komme heim til dei og skulle vere med pappa no. Det er ikkje for
han eg kjem, det er for ho.

Mamma søv. Dei neste to dagane er det det einaste ho gjer. Ho søv i senga, søv og orkar ingenting. Ikkje dusje, ikkje ete, ikkje snakke, berre sove. Det hjelper ikkje at eg går rundt i huset og nynnar på songen hennar, på songen Astrid og eg skal framføre på konserten. Mamma har blitt så tynn. Det er mest ikkje att noko av ho. Kjakane er innholne, auga ligg som djupe søkk i ansiktet, dei er ikkje like blå som dei pleier, dei verkar blasse, eller som om dei har ei grå hinne over seg. Ho ser rynkete ut, som ei drue som ligg ute i sola og held på å forvandle seg til å bli ei rosin. Det er berre det at ei rosin er søt. Ho er ikkje søt i det heile. Håret hennar er feitt. Det er uråd å seie kor lenge sidan det er ho tok ein dusj. Det går
berre ikkje an å vere så sliten.

Eg er også sliten! Men eg står opp og dusjar og kler på meg og lagar frukost og lunsj og middag, og ho skal ete, ho skal faen meg ete. Men ho kjem ikkje ned da både pappa og eg roper at det er mat.

– De må hugse å sette av dagen for konserten, seier eg til
pappa.

Han tek ein bit av brødskiva og ser spørjande på meg mens han tygg ferdig. Eg veit ikkje om han gjerst på å stappe munnen full av mat slik at han får tid til å tenkje seg om, men han let ikkje til å ane kva eg pratar om. Havregrauten eg nett har ete, ligg som ein varm ball i magen, og det pleidde vere den beste kjensla, heilt sidan eg var lita, har eg sagt om havregraut at han ligg i magen som ein varm ball. Men no er det som den begynner boble og koke og vekse seg dobbelt så stor. Eg veit ikkje kvifor eg forventa at mamma hadde fortalt det til pappa. Eg må ha gløymt at det er andre spelereglar no. – Eg skal synge på julekonserten i november, seier eg spakt. Orkar ikkje møte blikket hans, berre strekker meg etter
korga med brødskiver, sjølv om eg har vondt i magen.

– Så flott, da! Vi kjem sjølvsagt.

Han spør ikkje kva eg skal synge. Han spør ikkje om eg allereie har fortalt det til mamma. Han seier ikkje at dei ikkje pratar med kvarandre, men det fattar eg av meg sjølv. Ho pratar ikkje med nokon. Men ho må komme seg opp snart, slik at ho kjem på konserten. Mens eg står på scena, skal det gå ein stråle fram til ho. Ein stråle som gir ho alt det ho treng for å kjenne at ho trengst.

 

På sundagen lagar eg bananpannekaker. Mens eg står med steikepanna framfor meg og haugen med pannekaker veks på tallerken ved sida av komfyren, tenkjer eg på korleis eg skal få ho til å komme ned. Ser for meg at eg seier at ho må komme og ete fordi eg så gjerne vil vere litt saman med ho. Eller at eg skrik som ein galning og ristar i ho. Og at eg dreg ho etter meg ned trappa, som om ho var ei diger dokke. Eg bestemmer meg for ein mellomting.

– No har eg laga bananpannekaker, seier eg mens eg lener meg inntil døropninga med tallerken framfor meg så ho skal sjå kor godt det ser ut.

– Og eg vil at du skal komme ned og ete saman med meg.

Ho stirer rett framfor seg.

– Du skal stå opp og ete no, elles ringer eg legen.

Det berre dett ut av meg. Legen? Kor kom det frå?

Ho rykkjer ikkje til, men ho heiser seg opp på olbogen, svingar beina sakte utfor sengekanten. Eg står og ser på at ho reiser seg. Ho møter ikkje blikket mitt ein einaste gong.

 

Ho pirkar i maten og ser ned. Men ho har i det minste sett seg opp, ho er i det minste vaken. Eg prøver å seie til meg sjølv at det er eit framsteg. Prøver å seie at det kjem til å gå bra. Det gjekk bra med læraren min, med Bror.

Men han ville ha hjelp.

 

Eg sit i lenestolen i stua, mens ho ligg på sofaen. Det er eit framsteg, tenkjer eg. Ho ligg der berre av plikt, eg veit at ho ikkje vil. Men så får ho berre ligge der og kjenne på at det er tvang. Det er det einaste riktige. Eg har ei bok i hendene som eg let som eg les. Etter ei stund går eg lei og begynner skrolle
på mobilen. Finn nokre meme med Edvard Grieg og Albert Einstein, dei er klin like. Eg sender dei til Astrid. Ho sender ein tilbake av Henrik Ibsen. Eller, det er eit bilde der han har på seg gips på den eine armen, og namnet er Henrik Gibsen. Eg ler så det kjem litt snott ut av nasen min, men stoppar å
le da eg ser mamma i augekroken. Ho stirer rett framfor seg.

Ho var så arbeidsam før, ho gjekk på med alt ho hadde, eg har aldri sett nokon arbeide så hardt og iherdig som ho. Inn og ut av fjøset. Opp i heia til geitene, bort på møte med Bondelaget og politikarar og kommunefolk, og på gardsplassen saman med folk i blå elektrikarbukser eller svarte snikkararbeidsbukser, og inn og ut av fjøset, alltid med noko i hendene. Jobben som lærar verka som noko ho såg på som ein hobby, ein stad ho drog til tre dagar i veka for moro skuld, for å komme seg litt vekk og få litt luft mellom øyra. Det var som om ho hadde ei uendeleg kjelde av energi og kraft, eg kan knapt hugse å ha sett ho ligge på sofaen.

– Mamma, seier eg.

Ho ser ikkje opp. Eg set meg på kne på golvet ved sofaen der hovudet hennar er. Ho berre stirer rett framfor seg, på eit punkt der ingenting finst. Ho har ikkje møtt blikket mitt ein einaste gong sidan eg kom for to dagar sidan.

– Ikkje mas på meg, seier ho. – Eg har … nokre problem. Dei går over.

 

Eg må ut. Kan ikkje vere i nærleiken av ho. Eg reiser meg og ser på ho, kor er mor mi? Dette er ikkje ho. Det som ligg der, er ein høgspentleidning med dødsfarleg straum, ei elv som renn i strie straumar. Eg må gå for ikkje å bli grilla av høgspentstraumen. Må gå for ikkje å hoppe utfor brua og bli slukt av dragsuget. Eg går ut av stua, men klarer ikkje å halde meg sjølv tilbake, så eg bråsnur, går rett bort til ho og hoppar
over gjerdet inn på toglinja. Eg eksploderer.

DEN LANGE VEGEN HEIM

– Du har faen ikkje nokon problem, roper eg mot sofaen.

– Ikkje faen om du har nokon problem, du må berre
slutte å synast så jævla synd på deg sjølv og ta deg saman!

Og så spurtar eg opp på rommet mitt, riv med meg sekken og toalettmappa, og så går eg ut av huset, no skal eg faen meg berre gå dei ni kilometrane til toget, for pappa steller dyra, han skulle eigentleg køyrt meg i kveld, men eg går til venstre nede på vegen og tek til høgre i krysset, og så går eg berre nedover
og nedover til eg kjem til botnen. Eg går med faste skritt, og eg græt innimellom, men eg snur ikkje. Tek til høgre i T-krysset, og derfrå er det i alle fall ingen veg tilbake. Eg skriv ei melding til pappa om at eg måtte komme meg vekk, og at eg fekk nokon til å køyre meg til toget. Han svarar ikkje, for nett no held han kanskje på med mjølking eller fôring eller sårkontroll eller kos, kva veit eg. Eg går langsmed vegen og tenkjer på alt det eg ikkje burde tenkje på. Vil ringe mamma og seie at eg ikkje meinte det, vil seie at det er heilt greitt at ho er som ho er. Bringa er ein knute som ikkje let seg knyte opp, og for kvar tanke eg tenkjer, blir han berre strammare og strammare.

Eg går, bringa knyter seg, og eg ringer ikkje.

Eg går, eitt og eitt skritt, tvingar meg til ikkje å tenkje på kor langt det er til toget, eller kor langt det er heim.

Eg er tørst og svolten, og eg vil berre vere på hybelen der ingenting anna eksisterer enn eg.

Eg går utan å tenkje kor eg går. Vegen er aud, det er mørkt og mange svingar, men det er sundag og heldigvis ikkje laurdag, for da ville dei fyrste fyllekøyrarane allereie vore ute, dei er like farlege som syklistane som køyrer i klynge og tek heile vegen og ikkje trur det finst nokon andre enn dei.

Eg går òg som om det ikkje finst nokon andre enn meg, eg er kanskje ein av få attlevande på jorda etter ein katastrofe, eg har overlevd apokalypsen, og no må eg ut og finne liv, eg må redde menneska frå undergangen. Men brått tutar det framfor meg, og eg ser kor eg går, eg er midt i vegen, og bilen sneiar meg med berre nokre centimeter. Pulsen dundrar så høgt i øyra mine at eg trur trommehinnene mine skal sprekke. Eg veit ikkje kva mamma ville tenkt om eg hadde blitt påkøyrd. Viss eg hadde døydd.

Eg tek fram mobilen og set på lommelykta og sørger for å gå langt ut på vegskuldra etter dette.

Det kjem ei melding, og før eg har fått sett kven det er, tenkjer eg at det er mamma som spør kor eg er og at ho skal hente meg og at alt skal bli betre no. Eg treng at ho seier at alt skal bli betre, og at ho sender eit meme med eit bilde av ein sint gorilla eller noko. Eg treng å seie at eg ikkje meinte det eg sa. Klart ho har problem, ho har alvorlege psykiske problem.

Meldinga er frå pappa. Han trur på at eg har fått nokon til
å køyre meg. Han svarar at det er greitt, og at vi snakkast. Ikkje
noko meir. Ikkje eit einaste ord til. Eg forstår ikkje kvifor han
ikkje tviler på det eg seier, kvifor han ikkje ringer og spør om
det er noko som har hendt. Rullebladet mitt er fullt av løgner!

Eg kjem opp på eit platå og ser den blanke innsjøen som ligg der nede og vaker. Det er svartstilla. Svartstilla er når det er så stilt at det dummaste du gjer, er å sette deg i båten og ro utover og slenge fiskestonga i vatnet. Du kan i alle fall vere sikker på at du ikkje kjem til å få fisk. All fisken stikk av lenge før du har kasta snøret. Du lagar for mykje lyd, for mykje rørsle, det er som om du har ei fløyte som du blæs i, som for å seie: Her kjem eg, pass dykk!

Det finst ingen båtar med lanterner der ute no. Dei er ikkje idiotar, dei som fiskar her, for dei har vore ute ei såkalla vinternatt før. Det er berre hausten ennå, men det er det ein seier, viss ein har vore ute for litt av kvart. Eg ser ingen båtar med lanterner, men eg ser lyset frå husa på andre sida av innsjøen. Eg ser bilane som beveger seg langs motorvegen, den same motorvegen som pappa og eg skulle ha vore på i kveld, om eg berre hadde late vere å rope til mamma.

Eg finn fram nummeret til Astrid på telefonen og ringer. Ho tek han med ein gong.

– Hei, seier eg.

– Er du ute og går? spør ho.

– Ja, svarar eg. – Eg … eg har krangla med mor mi.

– Same her, seier ho og ler.

Det er den beste lyden eg har høyrt i heile dag.

– Kva krangla de om? spør eg.

– Ho seier eg rotar for mykje i stua. Ho seier det mest heile tida. I dag orka eg ikkje høyre meir på det, så eg tok berre alt rotet mitt og sopte det ned i ryggsekken. No har eg blant anna eit skjerf, eit halvete eple, to gamle batteri og ein asjett i sekken. Eg ler.

Astrid er ein av dei som framleis bur heime, hos mor si i Kvitfjord. Faren er ein annan stad. Ho er litt galen. Eg liker ho betre og betre. Eg seier likevel ingenting om kva eg sa til mamma.

– Kva krangla de om? spør ho.

– Det same, seier eg. – Eg trur vi må sjå på nokre ryddevideoar på YouTube?

– Det gjer vi! seier Astrid. – Så skal vi vise foreldra våre at vi i det minste gjer ein innsats.

– Eg veit ikkje om det kan kallast ein innsats å sjå på ein video om rydding.

– Same faen det, vel, det skjønner vel ikkje dei!

Eg må smile. Ho er som eit stjerneskot, sprakande og gneistrande. Vi avtaler å øve på songen onsdag, og så legg vi på. Eg har dårleg samvit for at eg laug. Kunne berre ikkje seie sanninga, fekk meg ikkje til det. Eg legg ho til i favorittane på anropslista. Kanskje ho er den eine vennen eg treng. Klokka er nesten halv sju. Neste tog går om ein halvtime. Eg aner ikkje kor lang tid eg bruker på å gå det siste stykket, og
eg vil ikkje kaste bort tid på å sjekke kartet på mobilen, så eg begynner å springe. Eg held sekken fast med tomlane i stroppane og spring, som om eg er på joggetur. Langsmed vatnet, forbi eit
og anna hus, gjennom eit tett skogsparti, over ei bru, eg spring og nærmar meg sentrum, nærmar meg stasjonen, spring over bensinstasjonen, gjennom eit sundagsdødt industriområde, og da eg skrår inn på stasjonsområdet, ser eg at toget står der allereie. Eg hoiar og veiver med armane, og konduktøren som
står på perrongen ser i mi retning. Ho tek eit steg mot dei opne togdørene. Eg fortset å hoie, som om eg var heilt galen, og ho ventar, ho ventar faen meg, og eg styrtar fram til den opne døra.

– Takk, roper eg, og fleire i toget snur seg mot det som kjem ramlande inn i vogna. Eg deiser andpusten ned på nærmaste klappsete og hiv etter pusten. Det pip i bringa mi. Så fort har eg aldri sprunge. Eg veit ikkje kva konduktøren tenkjer da ho sjekkar billetten min, veit ikkje kva dei andre tenkjer. Nokon spør seg kanskje kva det er eg skal. Nokon spør seg vel om det var noko eller nokon eg sprang frå.

Eg skrur av mobilen og sit der heile vegen og prøver å tenkje på noko anna, sovnar momentant av utmatting da eg legg meg heime på hybelen.

Til toppen