Utdatert nettleser Det ser ut som du bruker en gammel nettleser. Faktafyk.no krever IE 8 og nyere versjoner av Internet Explorer. Last ned nyere nettleser her

«Fuglar» frå Vonde blomar

Gunnhild Øyehaug Kolon forlag 2020

.

FUGLAR

Då eg sat på doen og menstruerte, fall ein ganske stor bit av hjernen min ned i doskåla. Eg hadde jo sett hjernar på tv og kunne lett skilje hjernebit frå slimhinnebit. Der låg han, ikkje svart og klumpete, men brunrosa og skinande. Eg sa ingenting om det då eg kom inn att på kjøkkenet, berre sette meg til å ete taco som vanleg. Eg testa ut om eg framleis fungerte, forstod eg oppmodingar som «send meg rømmen»
eller «kan eg få tacosausen»? Eg undersøkte om eg kunne namna og alderen på dei rundt bordet, mann og tre barn, eg såg ut vindauget og sjekka om eg framleis visste kvar eg var. Deretter, mens eg togg, gjorde eg eit raskt overslag over arealet på kjøkkenet, sa alfabetet innvendig, tenkte over slektslinjer
på både mi og Tom si side. Alt verka å vere på plass. Men då eg seinare kom opp på kontoret mitt og skulle sette meg til å arbeide, såg eg ein ting henge frå den gule arbeidslampa mi som eg ikkje forstod kva var. Han hang der, så han må ha vore der før, han var ikkje ny. Tingen hadde ei merkeleg form, som
ein slags halvmåne, men med ujamn boge, og med ein liten tupp fremst på den eine kanten. Tuppen var svart og spiss. Undersida var gul, oversida hadde fleire fargar, mørkegult og svart, og noko kvitt med noko som når eg såg nærare på det, likna eit menneskeleg auge, berre at det mangla det kvite.
Bakover på det eg kalla ryggen på denne halvmånen, var det nokre utskjeringar som likna parallelle riller bak mot ein flat ende. Då Hans kika inn døra litt seinare, tok eg tingen frå lampa og heldt han fram, Hans var ti år, og det kunne jo hende han visste kva dette var, viss han ikkje var for liten. Kva er dette, eigentleg, Hans? sa eg. Hans såg litt engsteleg på meg. Det er, det er ei slags meis, men eg er usikker på kva type, ikkje bli sint. Sint, sa eg, kvifor skulle eg bli sint? Du brukar å bli sint når eg ikkje veit nøyaktig kva fugletype det er, eller kva type lyd dei lagar. Å, sa eg, men kva er ei meis? Å mamma, sa Hans oppgitt, det er det jo du som kan svare på, eg kan berre seie at det er ein fugl! Ein liten fugl meisefamilien. Han slo ut med begge armane og lukka døra. Dette eg heldt framfor meg, var altså det han kalla ein fugl, i meisefamilien, ingen av orda gav meining for meg. Eg googla. Fugl. Eg fekk opp ei rad ulike slike ting som altså var dette som i eintal blei kalla fugl, fleirtal fuglar. Det var levande vesen, og eg såg at dei alle hadde denne spissen ut frå det eg etter kvart forstod var hovudet, at spissen varierte i storleik og form og blei kalla nebb. Og fuglar kunne faktisk flyge, dette måtte eg le høgt av då eg oppdaga
det. Her fanst det altså vesen som kunne flyge! Det banka på døra. Inn stakk hovudet til mannen min. Hans seier at du spurde han om kva type meis det var, men Nina, sa Tom, ærleg tala, det får vere grenser for kategoriar dei skal kunne, held det ikkje at dei veit at det er ei meis? Jau, sjølvsagt, sa eg. Han såg litt mjukare på meg. Det nærmar seg disputas, eg forstår jo det. Men du kan trøyste deg med at du ikkje vil få spørsmål om å klassifisere meiser. Han kom bort og gav meg ein klem. Han såg på skjermen min, han var full av bilete av ulike fuglar. Han lo. Back to basics, altså, sa han og gjekk ut. Eg såg at nede på verktøylinja låg det eit word-dokument. Det viste seg å vere mi eiga avhandling, for namnet mitt stod på
framsida. Det viste seg at eg hadde skrive ei doktoravhandling om revmatisme i bekkasinfamilien. Det viste seg at eg var ornitolog, eg googla meg sjølv og fann ut at eg var tilsett på Universitetet i Bergen, i ei forskarstilling, og at eg skulle disputere for doktorgraden om tre veker. Eg tenkte på hjernebiten eg hadde skylt ned i do. Det var openbert at eg hadde mista den delen av hjernen der all kunnskapen om
fuglar låg. Det er sikkert unødvendig å seie at eg kjende sterk angst der eg sat. Eg kjende meg lamslått, kvalm og redd, men plutseleg kom det eit vesen flygande gjennom lufta og landa på verandaen utanfor kontorvindauget mitt, og såg på meg gjennom vindauget. Eg måtte le høgt, eg hadde aldri sett noko slikt før. Det var ein svart og kvit fugl, og han tok til å hoppe litt liksom ertande bortetter rekkverket på verandaen før han letta og flaug vekk. Eg lo så høgt at Tom stakk hovudet inn igjen med ei bretta T-skjorte i hendene. Kva skjer? sa Tom. Eg såg ein slik svart og kvit fugl lande på verandaen her ute, sa eg.
Svart og kvit fugl, sa Tom og såg tenksamt på meg mens han la den bretta T-skjorta på stabelen av bretta klede som låg på ein stol ved verandadøra. Ei skjor, meiner du? Ja, ei skjor, sa eg og kjende at eg raudna. Nina, eg trur du treng å ta deg ei veke fri, sa han. Reis heim til foreldra dine, gå litt turar, slapp av, ikkje
tenk på disputasen.

Slik blei det til at eg reiste heim ei veke, til foreldra mine. Eg prøvde å sette meg inn i bekkasinfamilien mens pappa øvde til ein julekonsert med Händels Messias og mamma var på ulike møte. Dei prøvde å få meg til å gjere slik Tom i all løynd hadde ringt til dei og bede dei om, sa mamma, å få meg til å ikkje tenke på fuglar, få meg til å gå tur, gå på kino, ete mat, sove. Mamma tok meg med på diverse kanoturar,
men eg mista heile tida retninga då ulike fuglar landa på vassflata og eg blei stressa fordi eg ikkje visste kva type fugl det var. Mamma lét som om der ikkje var nokon fuglar, uansett kva som hende, ikkje ein gong då vi gjekk tur i skyminga ein dag og fekk auge på ein nesten halv meter stor, lubben fugl med store, trillrunde auge oppe i eit tre, lét ho til å sjå han, eg peika, mens ho blei opptatt med å hente ein kvikklunsj fram frå anorakklomma, ho knekte av ein bit og sa: Her. Då vi kom heim, overhøyrde eg henne seie til pappa at vi hadde sett ein hubro, og det hadde jo aldri hendt før, det hadde gått rykte om at der var ein hubro i det området, men mamma hadde i alle fall aldri sett ein hubro før. Eg googla «hubro» og såg at det stemde: Vi hadde sett ein hubro. No, då eg ikkje lenger forstod å sette pris på det. Eg hadde ikkje eingong klart å plassere den lubne og visstnok svært sjeldne fuglen i ugle-familien.

Ein av dagane eg sat ved stovebordet med laptopen open, kom mamma bakfrå utan at eg oppdaga det, ho såg kva eg sat og las om på nettet: bekkasin-familien. Ho sa at ho hadde lurt på om eg kunne ta og sortere dei gamle familiebileta som berre låg i ei kasse på loftet, og lage album? Ho løfta fram ein stor plastpose som det viste seg at det låg fem store, svarte fotoalbum oppi. Det er greitt, sa eg mens eg lukka laptopen. Mamma hadde nok gløymt at der også var bilete frå då vi var små og var på tur til fuglefjellet på Runde. Eg heldt biletet fram for pappa, og han myste over brillene og såg på oss tre søskena liggande framover ein kant, håret vårt blåste i vinden, og vi smilte og lo til fotografen. Nedanfor oss var det ein bratt fjellvegg, med tusenvis av kvite prikkar. Kva er desse prikkane? spurde eg pappa der han sat og øvde på Händels Messias. Det er sanneleg ikkje godt å seie, sa pappa og lét som om han strevde med å sjå kva det var. Er det fuglar? spurde eg og peika på ein fugl som var nærare oss, og gjenkjenneleg som akkurat det: ein fugl i lufta. Ja, det kan vel hende, sa pappa før han sukka og sa at det var fuglefjellet
på Runde, dit vi ofte drog då vi var små. Hm, sa eg. Han klappa meg på kinnet. Det går bra, sa han. Det kjem til å gå bra. Du treng ikkje grue deg. Han gav meg ein klem, og egmåtte gråte litt. Eg sa ikkje at ein bit av hjernen min hadde falle ut, og at eg hadde mista absolutt all kunnskap om fuglar eg noko sinne hadde hatt, og at eg hadde hysterisk lite tid til å opparbeide meg all kunnskapen igjen, for å kunne forsvare oppgåva mi. At det ikkje kom til å gå, at eg kom til å stå der som ein idiot, med spreidd kunnskap om bekkasinfamilien.

Etter å ha lese litt om bekkasinfamilien kunne eg elles godt forstå kvifor eg hadde late meg fascinere av denne fuglen ein gong i tida. Der fanst ulike typar, og dei var fascinerande berre gjennom namna. Der fanst til dømes enkelbekkasin og dobbelbekkasin. Det var litt som om, hadde eg tenkt, der skulle finnast eit enkelt-eg og eit dobbelt-eg. Eg såg eit bilete på internett av dobbelbekkasinen, og då trudde eg at grunnen til at dobbelbekkasinen hadde dette doble i namnet sitt, var at han hadde eit dobbelt sett med nebb. Enkelbekkasinen hadde jo eit langt, krumma nebb, og på dette biletet såg det ut som om dobbelbekkasinen hadde eitt nebb oppe i ansiktet og eit anna eitt som vaks ut litt lenger nede, på halsen. Men så forstod eg at denne dobbelbekkasinen stod og gapte, og at det ikkje var eit dobbelt nebb, men over- og underdelen av eitt og same nebb eg såg. Der fanst også ein kvartbekkasin, som også blei kalla halvenkel bekkasin. Halvenkel bekkasin! Samanlikna med enkelbekkasinen var kvartbekkasinen mindre og hadde «forholdsvis kortere ben», sa Store norske leksikon. Men det mest fantastiske med kvartbekkasinen, i tillegg til namnet, syntest eg var at han under stup høyrest ut som ein galopperande hest. Eg såg for meg dette: at eg stod på ei vidde og høyrde ein galopperande hest nærme seg, så eg
snudde meg etter lyden, men der såg eg i staden ein stupande fugl. Eg måtte gråte igjen. Dette var meg. Eg stod på ei slette og lytta etter den eg hadde vore, men så var det den eg var no, som kom gåande. Ikkje ein galopperande hest, men ein stupande fugl.

Rettleiaren min ringde ein dag eg gjekk på fjellet åleine, eg såg namnet hennar renne om igjen og om igjen over skjermen, men eg kunne ikkje svare. Kva skulle eg svare? At eg hadde hatt mensen, og at han i dragsuget hadde tatt med seg all informasjonen om fuglar? Ja, eg veit det er utruleg. Ja, det er
veldig synd. Ja, eg driv og les meg opp no. Eg kan forskjellen mellom enkel-, dobbel- og kvartbekkasin. Eg nådde fram til vatnet eg hadde tenkt meg til. Vassflata var stille, men der, på ein liten stein ute i vatnet, fekk eg utruleg nok og av alle ting auge på det eg meinte var ein enkelbekkasin. Han stod stille, på éin fot, og såg ut til å vade, altså det vi seier om fuglar som kikar ut over vassflata etter mat. Fordi eg ikkje rakk å stanse meg sjølv i å gå framover idet eg oppdaga han, høyrde han meg og skvatt opp. Og då var det eg fekk stadfesta at det var ein enkelbekkasin og ikkje ein dobbelbekkasin. For i motsetnad til dobbelbekkasinen lettar ikkje enkelbekkasinen rett opp, men flaksar liksom formålslaust hit og dit, nett slik dette eksemplaret av bekkasinfamilien gjorde. Yes, sa eg til meg sjølv, som om eg nettopp hadde vunne ein konkurranse. Men vatnet låg stille. Fjella rundt meg var oransje, og kvite på toppane, det var ein kald og klar oktoberdag, og der var ingen andre vitne til at eg hadde klart å gjette rett, og for dei
var det det same. Var det difor eg kjende meg så trist? Eg såg med eitt for meg det litt redde ansiktet til Hans i døropninga då han trudde at eg ville at han skulle klassifisere meisa eg heldt fram for han, mens eg berre lurte på kva det i det heile var. Kven hadde eg eigentleg blitt, tenkte eg mens eg sat på ein stein ved vatnet og skrella ein appelsin, som blei sint på ungane mine fordi dei ikkje kunne klassifisere ei meis? Eg drog pusten djupt. Kva var det eg kjende, kvifor måtte eg plutseleg gråte, kvifor kjendest det som om eg hadde kjærleikssorg, som jo er ei merkeleg form for sorg sidan det du har mista, framleis finst? Vatnet svarte ikkje, ikkje fjella heller, men lufta rundt meg var heilt tindrande klar.

Til toppen