Utdatert nettleser Det ser ut som du bruker en gammel nettleser. Faktafyk.no krever IE 8 og nyere versjoner av Internet Explorer. Last ned nyere nettleser her

Fem stjerner

Lars Petter Sveen Aschehoug 2018

 

 

Middelhavet

Det har begynt å blåse opp. Ei bølgje slår over ripa.

Aisha høyrer noko som dunkar i båten.

«Høyrde du det», spør ho, «det er eitt eller anna som bankar.»

Aaliyah svarer ikkje.

«Kanskje havet er levande», seier Aisha, «kanskje det prøver å bere oss fram.»

Aaliyah seier ingenting, nikkar berre, og Aisha held fram der ho var før ho høyrde lyden.

«Fleire gongar har eg trudd det var over», seier ho, «andre gongar trudde eg alt ville gå bra, og at ingen ville legge merke til noko om vi berre kom oss over havet.»

«Det er ikkje slik», seier Aaliyah, «det du ber, vil ikkje forsvinne.»

Aisha ser vekk, prøver å samle tankane, snur seg tilbake.

«Ver så snill, Aaliyah, eg ber deg, ikkje fortel det til dei andre.»

Aaliyah held blikket hennar, opnar munnen og skal til å seie noko, men mannen som sit nær dei, bryt henne av.

«Kva snakkar du om», seier han.

Aisha bøyer hovudet.

«Ingenting», seier ho.

«Ingenting», spør mannen og ser på Aisha.

«Ingenting», seier ho igjen.

«Fint, for om det er ingenting, ikkje snakk om det», seier han. «Ikkje snakk meir om sjøen. Ikkje snakk om det som bankar. Ikkje snakk om vinden, ikkje om dette vraket vi sit i. Du veit ingenting om meg. Du skal ikkje vere den som fortel mi historie, du får ikkje lov å gjere den til di. Så ikkje snakk om det, ikkje om sjøen, ikkje om det som bankar, ikkje om noko som helst. Slik, no er det sagt. Ikkje ein gong til.»

Aisha tenkjer at mannen er sprø, ho prøver å ikkje bry seg om han. Med det same er det noko som igjen slår i båten. Eit tungt dunk frå undersida.

«Der», seier mannen ved sida av dei. «Høyrde du», seier han til Aisha og så Aaliyah, «det er dei, dei kallar på oss. Ikkje snakk meir.»

Aisha har prøvd å halde styr på tida, ho har prøvd å telje minutta, timane. Men ho gløymer seg, Aaliyahs ord surrar rundt i hovudet. Og det smertar i ryggen, det kjennest av og til som ho har krampe i underlivet. Ho lurer på om ho har tissa på seg, eller om ho blør. Ho vil ikkje vite, vil ikkje vite, stirer berre ut på sjøen. Han er uroleg, han reiser seg, bikkar, blir borte, reiser seg på nytt. Same mønsteret, alt reiser seg, alt blir borte.

Havet heime var så sjølvsagt. Eit teppe lagt under føtene deira, ein duk breidd utover. Mor fortalde historier som sette seg i fingrane, i tærne, som kjentest levande lenge etter morgonen jaga nattas draumar bort. Historier som berre mor kunne fortelje, om blekksprutar i mørke grotter, lysande fiskar, vesen med fleire føter og hale og krabbeklør som kutta hòl i garn og trekte båtar under på stille kveldar.

Alle desse historiene kjennest så langt vekke no. Sjølv far, Aisha hugsar han ikkje lenger slik han var. Berre kor sliten han verka den siste tida, før han vart borte. Korleis han lukta som tang og søppel i lågvatnet. Ikkje slik ho mintest han frå da ho var lita, da fingrane og skjegget hans lukta av havets bølgjetoppar. Ikkje slik lenger, ikkje kledd i ein skimrande ham av fiskeskjel.

Said har manøvrert seg bort til Aisha og Aaliyah og spør om det går bra. Aisha er redd han skal bli kasta over bord av bølgjene, båten ruggar kraftig. Men Said er stor, og han veit det, det nyttar ikkje be han sette seg. Ho har alltid kalla han Store Said, det var namnet hans frå dei var små. Musklane og den breie, kraftige nasen. Det bustete håret og hendene som alltid er knytte. Han er fetteren hennar, dei er fødde med berre nokre veker mellom seg, men han er nesten ein vaksen no.

Said kastar eit blikk bort på mannen som talte til dei, og seier høgt: «Plagar han dykk? Om nokon plagar dykk, rop på meg.» Mannen berre ristar på hovudet. Aisha ber Said halde opp. «Eg kan svømme», seier Said. «Og eg kan kaste slike over bord», avsluttar han med eit nikk mot mannen.

«Godt», bryt mannen inn, «godt. No, set deg ned og ver stille. Eg er sikker på at du kan svømme heile vegen fram med denne båten på ryggen, men eg blir sliten av å høyre på deg. Hald fred, er du snill.»

Nokre av dei andre omkring humrar.

Said strammar hendene og ser raskt bort mot den andre sida av båten, der Isir og Khadar sit. Dei er eldst, Isir er sytten, Khadar atten. Aisha veit at Isir har bedd Said om ikkje å lage bråk.

«Ser du etter land», seier mannen, igjen er det fleire som humrar.

Said skal til å seie noko, men Isir bryt han av ved å rope namnet hans.

Khadar har allereie reist seg og prøver å komme seg bort til der dei er. Men heile båten er full, det er ikkje lett å gå fram og tilbake. Det er fleire som har lagt seg ned på dekk for å be. Vinden blæs sterkare og sterkare, og det er hender og føter og kvesande stemmer, og plutseleg lyder den mektige røysta til kapteinen frå styrhuset.

«Hald dykk i ro», brøler han, «eg stansar ikkje for å plukke opp dei som dett uti.»

Aisha tek handa til Said.

«Sit hos oss, Store Said» seier ho, «det er fint at du er her.» Said trekker på skuldrene, vinkar til Khadar, som gir opp og pressar seg tilbake til Isir. Said lirkar seg ned ved sida av Aisha og Aaliyah. Det er så vidt plass til han på den breie tofta dei bruker som benk. Igjen lyder det eit dunk frå under båten, Aisha kjenner det opp gjennom ryggen no.

«Den lyden», seier Aaliyah.

«Det må vere noko med motoren», bryt Said henne av, «heile denne båten er falleferdig.»

Mannen ved sida av dei snøftar. Aisha ser bort på han, og han møter blikket hennar og seier: «Dei kallar.»

Said skal til å seie noko, men Aisha lener seg mot han og seier det er ingenting, Store Said, det er berre ein lyd.

Han luktar slik Said alltid har lukta. Sjølv da han begynte å vekse og fekk hår på haka og på overleppa og huda på fingrane hans vart ru og harde, sjølv da lukta Said på same viset. Aisha skjønner ikkje korleis ein kropp kan gi frå seg ei slik duft. Det minner henne om små frukter som enno ikkje er modne. Det minner henne om brisen frå havet på kjølige morgonar, rett før mørket slepper taket.

Dei tulla med det da dei var barn. Aisha erta Said med at han var ei korg med umodne appelsinar. Said trekte berre på skuldrene og sa at han lukta slik fordi mor hans fekk han mens faren var ute på sjøen. Det var vatnets lengsel som sat i porene hans.

Ingen av dei fortel slike historier lenger.

 

«Eg kan svømme», mumlar Said.

Aisha opnar auga. Bølgjene slår stadig inn over båten no, vinden synest å kvese som eit dyr. Ho er redd, prøver å reise seg, men det gjer så vondt nede i underlivet, det strålar opp gjennom ryggen.Ho krokar seg saman.Munnen er tørr, ho har vanskar med å svelgje, og føtene har sovna. Aaliyah vrir på seg, ho har ikkje sagt noko til Said enno. Ikkje nemnt det dei prata om. Said løftar opp flaska og gir henne til Aisha, ho gir henne vidare til Aaliyah.

Aaliyah tek ein sup, hostar og spør om det er lenge igjen.

Said stirer ut på havet og svarer ikkje.

«Det er ikkje motoren», seier Said, «eg har sete og høyrt etter. Motoren er ikkje der», og han peiker med fingeren rett ned.

«Det er der dunkinga kjem frå», held han fram.

«Sjøen kallar på meg», seier Aaliyah.

Aisha kikkar på henne. Ho verkar sliten, eller er det noko anna.

«Sjøen kallar på meg», seier Aaliyah igjen.

Aisha prøver ikkje å tenkje på det ho har høyrt fleire i båten kviskrar om. Alle dei som prøvde å krysse havet før dei, alle som ikkje nådde fram, dei er rett under. Det er dei som bankar.

Aaliyah snur seg mot henne og ser på Aisha med eit trist blikk.

«Dei er her», seier ho, «heile sjøen er full av dei, dei klorar og riv og bankar for å komme om bord.»

«Kva meiner du», seier Aisha.

Aaliyah berre ristar på hovudet.

«Ikkje enno, men snart, snart vil du forstå», seier ho.

Aisha kastar eit blikk på Said, men det verkar ikkje som han høyrer kva som blir sagt.

«Kan du svømme», spør Aaliyah.

«Ja», seier Aisha, «ja, eg kan svømme.»

«Det er bra», seier ho.

Aaliyah tek hendene hennar.

«Eg kan ikkje høyre lenger», seier ho, «eg kan ikkje sjå, eg er så lei for det, Aisha.»

«Aaliyah, kva er det du meiner», seier Aisha, «kva snakkar du om?»

Aaliyah ser på Said no, og ho spør om han kan svømme.

«Vi kan svømme», seier Said, «om noko skulle skje, så svømmer vi berre det siste stykket.»

«Du skal redde henne», seier Aaliyah.

«Eg kan halde dykk oppe», seier Said, «berre hald fast i meg.»

«Det er ingenting her», mumlar Aaliyah.

«Kva seier ho», spør Said.

Aisha svarer ikkje. Det skremmer henne når Aaliyah taler på dette viset. Det er som om dei er gått vill og aldri vil finne vegen fram.

«Ikkje snakk slik», seier Aisha, men Aaliyah stirer mot noko anna, noko langt, langt borte, noko som endeleg har henta henne inn.

«Det er ingenting å svømme til», seier Aaliyah, «eg trudde, eg trudde det ville gå bra, så lenge eg hadde ringen, eg trudde», og så blir stemma hennar borte. Ho vender seg vekk frå dei.

«Aaliyah, vi må sette vår lit til Allah», seier Aisha, «vi må ikkje miste trua.»

Said seier han ikkje har mista noko.

«Eg er redd», held Aisha fram, og ho blir flau med det same ho har sagt det.

Said trekker på skuldrene og seier det ikkje er noko som gjer han redd lenger.

Kvar gong han seier slikt, blir Aisha rasande. Dei er redde heile tida. Det er berre Said som framleis lèt som noko anna.

«Du skal ikkje frykte for Aaliyah», sa Khadar ein tidleg morgon da dei sat ved sida av kvarandre på lastebilen på veg gjennom ørkenen.

Khadar seier ikkje mykje. Said er kanskje høgare, to armar breiare, men Khadar beveger seg annleis, taler annleis. Han er den Isir stoler på, og Aisha trur han kjenner Aaliyah betre enn dei andre.

«Ho ser ei anna verd», sa Khadar, «og dei som ser alt som lever der, alt som er skjult for oss, dei ser òg alt mørket frå verda vår. Ikkje ver redd henne. Aaliyah vil ikkje gjere deg noko. Du kan stole på henne.»

Aisha har aldri vore redd Aaliyah, ikkje ein einaste gong. Ikkje før no. Om Aaliyah fortel dei andre det ho veit. Om ho fortel kva Aisha ber med seg.

Ho held blikket på Aaliyah og ventar.

 

Dei blir løfta opp og kasta ned. Vatnet har slik kraft, som om sjø og hav er det faste, og jord og stein det mjuke. Igjen og igjen dunkar det frå undersida av båten, men ingen seier stort. Aisha prøver å halde seg fast når båten treffer vatnet, smerta jagar gjennom henne. Duren frå motoren er ei evig buldring i øyra. Det er seint på dagen, og ho er redd, redd for at dei vil søkke før dei når land. Kva om natta kjem og dei ingenting ser. Kanskje det vil vere annleis da. Kanskje skyene vil sprekke opp og himmelen opne seg med tusen stjerner og Pleiadane og tvillingstjernene til Jomfrua vil vise veg. Kanskje landet vil ligge framfor dei fredeleg og vente.

Da dei drog frå stranda utanfor Tripoli, blanda motorlukta frå båten seg med den rotne stanken frå fjæra. Her ute på havet er det ei anna lukt, friskare og kjølig og lett mot ansiktet. Sola dunkar om dagen, natta var så kald at dei alle kraup inntil kvarandre. Da Aisha sov, smaug havet seg inn i draumen. Ho sokk og sokk, og alt lys vart borte. Så begynte noko å kalle på henne.

«Aisha.»

Hender greip, fingrar klora, dei prøvde ikkje å hale henne opp. Dei trekte henne ned. Overalt var dei, alle som forsøkte å krysse sjøen, men ikkje kom fram. Det var så mange. Dei var blåsne opp, magane såg ut som posar fylte med vatn, auga seige, fingrane kvasse og nesten kvite.

«Aisha.»

Da Aisha vakna, heldt Aaliyah omkring henne. Ho sa Aisha hadde skrike. Dei var stille. Vogga berre fram og tilbake, fram og tilbake.

 

Sjøen piskar brått inn over bord. Vatnet, den plutselege kulda får Aisha til å rope, og Said spør om det går bra. Ho tørkar auga og seier ja, ja, mens havet slenger dei frå bølgjedal til bølgjedal.

«Hald fast», seier Said til dei, «berre hald fast.»

Men det er ingenting å halde fast i, tofta dei sit på, er laus, og dekket er fullt av andre passasjerar som kastar opp og klagar og ber. Alle stemmene er ei summing i den sterke vinden, og kapteinens mektige stemme er knapt høyrbar når han ber dei sitte i ro.

«Sit i ro og hald fast», brøler han, «hald dykk godt fast!»

«Vi burde vere saman med dei andre», seier Aisha.

«Nei», seier Said, «vi må sitte i ro og halde fast, slik kapteinen seier.»

Enda ei bølgje skyl over båten. Aaliyah skrik, og Aisha held fast i Said. Bankinga startar igjen, det er noko som kallar på dei, Aisha forstår det no, dei blir kalla på. Dei har heile turen blitt kalla på.

Da dei sat i fengselet i Tripoli, hadde ein mann frå Somalia fortalt dei om sine to turar over havet. Den første gongen hadde båten han sat i, blitt stansa av eit libysk skip og trekt tilbake til den same stranda dei reiste ifrå.

«Den andre gongen var den verste», sa han. «Motoren stansa, og vi dreiv i to dagar før båten plutseleg starta å ta inn vatn. Det var ikkje land å sjå nokon stad. Eg var sikker på at eg kom til å døy. Men ut av ingenstad kom det eit skip, det var den italienske kystvakta. Dei tok oss om bord, vi trudde vi var redda, vi trudde vi var komne fram. Men dei køyrde oss tilbake hit til Tripoli. Overleverte oss til dei libyske soldatane som stod og venta.»

Han sa han hadde lovd seg sjølv aldri meir å gå om bord i ei skute.

«Her er eg», kviskra han, «det var ikkje meg dei lokka på der nede frå botnen.» Og så starta han å le.

 

Aaliyah seier noko Aisha ikkje forstår.

«Finn noko å halde fast i», seier Said, «gjer som kapteinen seier.»

Aisha kjenner ikkje lenger verken krampar eller smerter nedantil, dei har vore der heile dagen, men no er dei nesten borte, ho veit ikkje kvifor. Ho ser mot Isir og Khadar. Dei held fast i kvarandre. Sjølv Isir verkar redd. Sjøen kastar seg over dei, gong på gong.

«Aisha», kjem det ifrå Aaliyah, «Aisha, høyr på meg.»

Aisha snur seg mot Aaliyah.

«Dei må få vite det», seier Aaliyah.

«Finn noko å halde fast i», seier Said igjen.

Aaliyah grip tak i Aisha. «Aisha», seier ho, «du må fortelje det.»

Aisha høyrer knapt stemma hennar.

Det er som eit smell, det er noko som knekk, og så blir det stille før alle startar å hyle. Det renn vatn inn i båten, det boblar opp frå under dekk. Ei dame mistar taket og ramlar over bord. Aisha ser henne forsvinne ned i bølgjene.

«Aisha», skrik Aaliyah og held tak i henne.

Kapteinen brøler, men ingen høyrer på han, dunkinga frå botnen av båten får Aisha til å dirre, ei vill tromming, som om det er fleire hender som bankar og bankar der under dei. Alt startar å bikke, bølgjene slenger båten frå seg, sjøen er grøn og svart og kvit og broten opp.

Ho snur seg rundt, der står Said med den breie tofta av tre dei har sete på, i hendene. Han tek tak i Aisha og trekker henne mot seg. Aaliyah heng fast i fingrane til Aisha, Said roper til dei: «Ta tak i denne, ta tak.»

Aisha slepper Aaliyah og grip planken med begge hendene. Ho snur seg mot Aaliyah, men Aaliyah er borte og vatn er overalt.

Vatn er overalt, kaldt og svart som i draumen.

Til toppen